Compass corp

Liên kết Web

Số lượt truy cập Web:
577135


Bài tham luận: nhận thức, ý thức, vai trò và trách nhiệm của thanh niên đối với các vấn đề toàn cầu

 

 

 1. Đặt vấn đề

Thế giới đã bước sang những năm đầu tiên thập niên thứ 2 của thế kỷ 21 với những thành tựu rực rỡ về khoa học kỹ thuật, công nghệ hiện đại, làm tăng đáng kể của cải vật chất xã hội và sự giàu có của con người. Con người đã có thể chế tạo thành công tên lửa siêu thanh với tốc độ lao gấp 6 lần tốc độ âm thanh, những con robot có khả năng giao tiếp và hành động như con người, những chiếc máy tính tích hợp hàng trăm ứng dụng công nghệ phục vụ nhu cầu thông tin, giải trí của con người v.v…

Tuy nhiên, cùng với cuộc sống hiện đại và văn minh là ngổn ngang những vấn đề mang tính toàn cầu, là sự bất hạnh, nước mắt và lo âu. Chưa bao giờ thế giới chúng ta lại chứa đựng nhiều mối nguy cơ, đe dọa như những năm qua. Chiến tranh, xung đột dân tộc, bùng nổ dân số, thiên tai, biến đổi khí hậu, cạn kiệt nguồn nước, nghèo đói, bệnh tật… tất cả đang tạo nên một thế giới bất ổn, đe dọa sự sinh tồn và phát triển của các dân tộc, các quốc gia trên thế giới.

Mặc dù vậy, khi được hỏi về nhận thức, ý thức của bản thân đối với các vấn đề này, rất nhiều người trong chúng ta vẫn cảm thấy xa lạ và dửng dưng với suy nghĩ đó là những vấn đề lớn lao, mang tầm thời đại…

Vậy, các vấn đề toàn cầu có thực sự xa lạ như chúng ta vẫn nghĩ? Và điều gì sẽ xảy ra nếu mỗi người trong chúng ta không sớm ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình đối với các vấn đề toàn cầu hiện nay mà cả thế giới đang loay hoay khắc phục?

2. Vấn đề toàn cầu: To lớn và xa lạ?

Vấn đề toàn cầu được hiểu là những vấn đề có quan hệ trực tiếp đến hoạt động sống của mọi người trên trái đất, không phân biệt chế độ xã hội, tôn giáo, chính kiến, hệ tư tưởng; vì vậy, việc giải quyết những vấn đề toàn cầu đòi hỏi có sự hợp tác quốc tế về mọi mặt, sự nỗ lực tối đa của cả nhân loại.

Trong 2 thập niên đầu của thế kỷ XXI, các vấn đề toàn cầu có thể chia thành ba nhóm vấn đề cơ bản. Thứ nhất, là nhóm những vấn đề toàn cầu gắn liền với mối quan hệ giữa các cộng đồng xã hội cơ bản của nhân loại như: chiến tranh và hoà bình, xung đột tôn giáo và dân tộc, phân hoá giàu nghèo, vấn đề tội phạm quốc tế. Thứ hai,là nhóm những vấn đề toàn cầu nảy sinh từ sự tác động qua lại giữa xã hội loài người và giới tự nhiên; đó là vấn đề ô nhiễm môi trường sống, cạn kiệt nguồn nước, thiên tai, hiện tượng nóng lên của trái đất. Thứ ba, là nhóm những vấn đề toàn cầu liên quan trực tiếp đến con người, đến sự tồn tại của các cá nhân con người bao gồm: vấn đề dân số, lương thực, thực phẩm, bệnh tật, vấn đề di dân tự do trong mỗi quốc gia và trên phạm vi quốc tế.

Cả ba nhóm vấn đề này đều đang diễn ra với phạm vi và tần suất ngày càng lớn trên khắp các quốc gia, lục địa trên thế giới. Chỉ tính riêng năm 2011, thế giới đã phải chứng kiến và đối phó hàng loạt những vấn đề toàn cầu, gây tổn thất nghiêm trọng trên nhiều phương diện, trong đó đáng kể nhất là con người và môi trường sống.

Xung đột và chiến tranh vẫn đang hàng ngày, hàng giờ diễn ra ở khắp nơi trên thế giới. Khi cuộc nội chiến chìm trong lửa đạn và đẫm máu kéo dài 7 tháng tại Libya với số người thiệt mạng lên đến hàng ngàn còn chưa yên, thế giới lại đang hoang mang trước những xung đột giữa Iran, Isarael với sựu can thiệp của Hòa Kỳ, và còn nhiều, nhiều những cuộc xung đột về lãnh thổ, dân tộc, tôn giáo đang và có thể diễn ra như ở Syria, Yemen, Algieria… mà hậu quả sẽ không có gì khác ngoài mất mát, chết chóc và đau thương.

Có lẽ, chúng ta chưa thể quên sức tàn phá kinh hoàng của thảm họa động đất, sóng thần kinh hoàng xảy ra hồi tháng 3 vừa qua tại Nhật Bản. Cơn thịnh nộ của thiên nhiên đã giết chết hơn 20.000 người, thiệt hại hàng trăm tỷ đô la và nghiêm trọng hơn là gây ra cuộc khủng hoảng hạt nhân tồi tệ nhất kể từ Thế chiến thứ II; hay gần đây là cơn “đại hồng thủy” tại miền Bắc và miền Trung Thái Lan kéo dài trong hơn 3 tháng gây tình trạng ngập lụt, làm ngừng trệ hoạt động sản xuất và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân quốc gia này.

Không đột ngột, bất thường như chiến tranh hay thiên tai, nhưng lại là nỗi lo toàn cầu, nỗi đau nhân loại, đó là cuộc chiến đói nghèo và chênh lệch giàu nghèo đang ngày một trầm trọng trên phạm vi thế giới. Theo báo của của Manos Unidas, một tổ chức phi chính phủ Tây Ban Nha, đói nghèo giết chết hơn 30.000 trẻ em dưới 5 tuổi trên khắp thế giới mỗi ngày, có nghĩa là mỗi năm có khoảng 11 triệu trẻ em chết mỗi năm vì thiếu ăn. Dẫu biết rằng đó chỉ là so sánh trên con số chứ không thể đem ra đo đếm trong hiện thực nhưng con số này liệu có gợi chút suy nghĩ nào trong mỗi người chúng ta?

Rõ ràng là, chiến tranh hay thiên tai, dịch bệnh hay đói nghèo, tất cả đều xuất phát từ những hành vi của con người theo nhiều cách, vô tình hoặc cố ý. Chính tham vọng xâm chiếm, sở hữu, sự thiếu hiểu biết trong khai thác tài nguyên thiên nhiên, hay chỉ đơn giản như thói quen sinh hoạt hàng ngày… đều đã và đang có những tác động tiêu cực đến cuộc sống của chúng ta hôm nay và của cả những thế hệ mai sau.

3. Đối phó với vấn đề toàn cầu: Hy vọng vào sức trẻ

 

Về vấn đề nhận thức của tuổi trẻ, thanh niên Việt Nam đối với các vấn đề toàn cầu, bản thân tôi đồng tình với chia sẻ của chị Hoàng Minh Hồng, người đại diện cho thanh niên Việt Nam tham gia thám hiểm Nam Cực trong một dự án giải quyết vấn đề toàn cầu do UNESCO tổ chức năm 1997, chị chia sẻ: “Về tiếp cận Internet, công nghệ thông tin hay kiến thức kinh tế, thanh niên Việt Nam đang tiệm cận dần với tư duy toàn cầu, nhưng hiểu biết và trách nhiệm với các vấn đề chung của thế giới dường như còn có khoảng cách.”

Lấy ví dụ, rất nhiều bạn trẻ trên thế giới sẵn sàng gác bỏ cuộc sống tiện nghi, hiện đại để tham gia vào các đoàn tình nguyện bảo vệ môi trường mà đơn giản là nhặt rác cho 1 quốc gia mà thậm chí có thể họ chẳng biết nằm đâu trên bản đồ. Lý do cơ bản là họ có nhận thức toàn cầu. Họ hiểu được rằng rác ở Việt Nam cũng như rác ở nước họ, đều có ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường thế giới. Vì thế, họ coi việc bảo vệ môi trường cũng cần thiết và tự nhiên như là hít thở không khí hàng ngày.

Trong khi đó ở Việt Nam, một bộ phận thanh niên hiện nay vẫn đang có những nhận thức khá hạn chế về những vấn đề chung của toàn cầu. Một số bạn thanh niên suy nghĩ rằng vấn đề toàn cầu quá to tát, chỉ với những hành động cá nhân chẳng thay đổi được gì, chẳng qua cũng chỉ như “muối bỏ bể”; một số khác lại cho rằng: sẽ có ai đó đứng ra bảo vệ thế giới, chứ không phải mình. Những tư tưởng này không chỉ là sự phó mặc mà nguy hiểm hơn, còn gây cản trở nỗ lực đối phó với các vấn đề toàn cầu của nhân loại.

Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, trong đó một tảng băng tan ở Nam Cực có thể làm ngập Đồng bằng Sông Cửu Long; tình trạng hạn hán ở Thái Lan và Việt Nam có thể đe dọa nghiêm trọng an ninh lương thực của thế giới; hay tình hình bất ổn chính trị tại các nước Trung Đông có thể bùng nổ trở thành một cuộc xung đột tôn giáo và sắc tộc đầy thảm họa, lôi kéo nhiều quốc gia khác tham gia…

Và cũng trong thế giới phẳng này, một hành động của một cá nhân riêng lẻ ở bất kỳ đâu cũng có thể tác động hoặc thay đổi thể giới. Do đó, hình thành nhận thức về vai trò, trách nhiệm của công dân nói chung và lực lượng thanh niên nói riêng về các vấn đề toàn cầu là hết sức cần thiết.

Thanh niên được xác định là lực lượng tiên phong, có vị trí cực kỳ quan trọng trong cuộc dựng xây đất nước, có kiến thức, có trình độ chuyên môn kỹ thuật, được tiếp cận với khoa học công nghệ tiên tiến của thế giới. Bên cạnh đó, lực lượng thanh niên, với sức trẻ và lòng nhiệt huyết, luôn đóng vai trò xung kích, gương mẫu và tích cực trong việc làm chuyển biến nhận thức của xã hội.

Và như vậy, để trở thành lực lượng xung kích góp phần giải quyết những vấn đề toàn cầu, xứng đáng là công dân toàn cầu, điều quan trọng nhất là mỗi thanh niên chúng ta cần có nhận thức đúng đắn về các vấn đề toàn cầu, những hệ quả đối với sự sinh tồn của bản thân, gia đình, dân tộc và toàn nhân loại.

Vấn đề toàn cầu không hề to tát, mà thực tế chỉ cần những hành động rất nhỏ cũng có thể thay đổi thực trạng. Sự thay đổi chủ yếu xuất phát từ ý thức, thói quen chứ không phải từ những chiến dịch được tổ chức một cách rầm rộ về hình thức nhưng lại không mấy hiệu quả sau khi kết thúc. Chẳng hạn, khi dừng đèn đỏ, tắt máy xe để giảm khí thải, sử dụng giấy hai mặt khi in, phân loại rác, tắt đèn và điều hòa khi ra khỏi phòng, tránh lãng phí thức ăn... sẽ góp phần bảo vệ môi trường sống của chúng ta một cách hiệu quả thay vì rầm rộ ra quân trong 1 tháng hành động mỗi năm. Muốn có được thói quen như thế, chắc chắn ai cũng phải rèn luyện. Tại sao các nước trên thế giới có ý thức bảo vệ môi trường sống, còn chúng ta lại không?

Từ sự thay đổi nhận thức của bản thân, thanh niên cần nỗ lực, xung kích làm thay đổi cách nghĩ của những người xung quanh bằng những hành động thiết thực và hiệu quả. Những chương trình như xây dựng môi trường Xanh – Sạch – Đẹp, thanh niên tham gia bảo vệ môi trường biển, bảo vệ dòng sông quê hương, hay các chiến dịch phòng chống HIV/AIDS, kế hoạch hóa gia đình v.v… cần được tổ chức một thường xuyên và thiết thực hơn nữa, lôi kéo được sự quan tâm và tham gia của nhiều người hơn nữa, đảm bảo sự lan tỏa không chỉ trong lực lượng thanh niên mà ra toàn xã hội.

Thiên tai, chiến tranh, nghèo đói, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường vẫn đang xảy ra khắp đó đây, cướp đi cuộc sống bình thường của những công dân thế kỷ XXI. Vẫn biết rằng đối phó với các vấn đề toàn cầu không hề đơn giản, đòi hỏi sự quan tâm, hợp tác, nỗ lực của các quốc gia trên thế giới nhưng cũng không thể phủ nhận vai trò tiên phong của lực lượng thanh niên trong cuộc chiến này. Với vốn tri thức dồi dào, sức trẻ và lòng nhiệt huyết, đối với thanh niên mà nói, “không có việc gì khó”.